Πρόλογος

Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά αρχεία σπηλαίων, τα οποία βρίσκονται σε βιβλιοθήκες συλλόγων, ιδιωτών αλλά και στην Εφορεία Σπηλαιολογίας και Παλαιοανθρωπολογίας (Υπουργείο Πολιτισμού), στα περισσότερα από αυτά η πρόσβαση είναι δυσχερής, χρονοβόρα και πολλές φορές αδύνατη.
Το αρχείο του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο  δημιουργήθηκε για να καλύψει την επιτακτική ανάγκη σύστασης ενός φορέα ειδικού στη συγκέντρωση υλικού σχετικά με τα Ελληνικά σπήλαια ώστε να αποτελέσει μια δεξαμενή πληροφοριών, ένα κέντρο μελέτης και πληροφόρησης για αυτά. Το αρχείο συγκεντρώνει, επεξεργάζεται και τεκμηριώνει κάθε είδους υλικό, το οποίο έχει σχέση με την Ελληνικά σπήλαια. Με την τριπλή του υπόσταση, αρχειακή, ερευνητική και εκπαιδευτική, έχει απώτερο σκοπό να αποτελέσει το κέντρο για τη διάσωση, διαφύλαξη και μελέτη των Ελληνικών σπηλαίων. Ένας από τους βασικότερους άξονες λειτουργίας του  Αρχείου  Σπηλαίων του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο. είναι η μέριμνα για την ψηφιοποίηση και την ηλεκτρονική διαχείριση του τεράστιου αρχειακού υλικού που υπάρχει για τα σπήλαια της Ελλάδας, και βρίσκεται διασκορπισμένο σε ιδιωτικές συλλογές, βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες, αρχεία συλλόγων, κλπ
Το αρχείο, το οποίο εμπλουτίζεται σχεδόν καθημερινά, περιλαμβάνει σύγχρονα και παλαιά δημοσιεύματα, εκθέσεις αποστολών, χαρτογραφήσεις, φωτογραφίες βίντεο, και οποιαδήποτε άλλη πληροφορία  σχετικά με τα ελληνικά σπήλαια.

Ιστορικό του έργου

Ο ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο. ξεκινώντας την εξερευνητική του δράση το 1982, δημιούργησε ένα αρκετά μεγάλο αρχείο στο οποίο προστίθεντο σπήλαια που είτε είχαν εξερευνηθεί είτε είχαν επισκεφτεί μέλη του. Ήδη από την ίδρυση του συλλόγου  δημιουργήθηκε η ανάγκη για την αρχειοθέτηση των νέων σπηλαίων αλλά και των νέων τμημάτων των σπηλαίων που ερχόταν στο φως.  Η πρωταρχική αυτή προσπάθεια περιελάμβανε ένα βιβλίο στο οποίο γράφονταν  τα σπήλαια με την σειρά που εξερευνήθηκαν ή επισκέφτηκαν, παραπέμποντας και στον αντίστοιχο φάκελο με επιπλέον στοιχεία του σπηλαίου (εάν υπήρχαν). Υπεύθυνος για την τήρηση του αρχείου σύμφωνα με το καταστατικό είναι ο Βοηθός Εφόρου του συλλόγου Η μορφή αυτή του αρχείου τηρήθηκε μέχρι το 1998, εμπλουτίζοντας το αρχείο με εκθέσεις αποστολών και χαρτογραφήσεις μεγάλου μεγέθους. Όλα αυτά αποθηκεύονταν σε μικρή βιβλιοθήκη, χωρίς να υπάρχει όμως δυνατότητα εμπλουτισμού  των φακέλων  των σπηλαίων, αποτέλεσμα αυτής της δυσκολίας ήταν πολλές φορές να υπάρχουν πάνω από ένας φάκελος για το ίδιο σπήλαιο, οι χαρτογραφήσεις  να είναι σε διαφορετικό σημείο κλπ.
Το 1998 άρχισε προσπάθεια για αναδιοργάνωση του αρχείου, με σκοπό την  συγκέντρωση των πληροφοριών για κάθε σπήλαιο σε ένα σημείο, με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να εμπλουτίζεται και να συμπληρώνεται εύκολα και χωρίς ειδικές γνώσεις[1]. Επίσης συντάχτηκε χειρόγραφος κατάλογος (ευρετήριο) στον οποίο αποτυπωνόταν πλήρως η  εικόνα και η πληρότητα του αρχείου.  Παράλληλα  ξεκίνησε και προσπάθεια[2] της ηλεκτρονικής  αρχειοθέτησης όλων των δεδομένων που είχαν συγκεντρωθεί. Ο χειρόγραφος κατάλογος στην συνέχεια έγινε ηλεκτρονικός (μορφή αρχείου excel) και σκαναρίστηκε όλο το περιεχόμενο του αρχείου μαζί με το 80% των χαρτών, έτσι έγινε πλέον (ο κατάλογος) το  βασικό στοιχείο του αρχείου, καθώς  κάθε εγγραφή του, αντιστοιχούσε με υπερσύνδεση στον αντίστοιχο ηλεκτρονικό πλέον φάκελο του σπηλαίου.  Αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας, εκτός του πλήρους ενημερωμένου αρχείου, ήταν και η ανάρτηση στην ηλεκτρονική σελίδα του συλλόγου της πρώτης και μοναδικής (μέχρι τώρα) λίστας[3] με σπήλαια στην Ελλάδα, με 800 περίπου εγγραφές[4].
Το 2003 ξεκίνησε νέα προσπάθεια[5] με σκοπό πλέον να συμπεριληφθούν στο αρχείο  και σπήλαια που είχαν εξερευνηθεί  και από τρίτους[6].  Οι πηγές από τις οποίες τροφοδοτήθηκε αυτή η προσπάθεια ήταν πολλές, τις πιο σημαντικές αναφέρουμε  παρακάτω:

Το 2010 ξεκίνησε προσπάθεια[7] να ενσωματωθεί και το αρχείο του Ε. Πλατάκη που βρίσκεται δημοσιευμένο στον  1ο τόμο του έργου του «Σπήλαια και άλλες καρστικές μορφές της Κρήτης»[8]
Το 2011 δημοσιεύεται λίστα σπηλαίων  με πλέον των 4000 σπηλαίων  από όλη την Ελλάδα.
Λίγα λόγια για την μορφή του αρχείου.
Το αρχείου του ΣΠΕΛΕΟ χωρίζεται σε δύο μέρη: Τον Κατάλογο του αρχείου (μέρος του οποίου  παρουσιάζεται εδώ) και το Μοναδικό Φάκελο Σπηλαίου ή ΜΟ.ΦΑ.Σ που αποτελείται από τα επιμέρους αρχεία για κάθε σπήλαιο, ελάχιστα από τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα στο ευρύ κοινό. Ο Κατάλογος του αρχείου είναι προϊόν πνευματικής ιδιοκτησίας του  δημιουργού Θεοδοσιάδη Θωμά και του συλλόγου ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο. Τα επιμέρους αρχεία είναι  προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας των δημιουργών τους. Προς το παρόν δεν δημοσιεύουμε κανένα επιμέρους αρχείο.
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΟΥ ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο.
Ο κατάλογος του αρχείων του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο. περιλαμβάνει περισσότερες από 4000 εγγραφές, ενημερώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα με πληροφορίες που προκύπτουν από τις εργασίες ταξινόμησης και περιγραφής των αρχείων και εμπλουτίζεται με τις προσθήκες. Κάθε εγγραφή αντιστοιχεί σε μία αρχειακή μονάδα (ΜΟΦΑΣ) και αποτελείται από είκοσι δύο (22) πεδία:

Πώς εμπλουτίζεται το αρχείο

Ο εμπλουτισμός του αρχείου περιλαμβάνει δύο παραμέτρους:

Είναι προφανές πλέον ότι για τον εμπλουτισμό του αρχείου μπορεί να συμβάλει ο οποιοσδήποτε με το έργο του.
Η δεοντολογία επιβάλλει την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών[12] στο έργο τους και κατά συνέπεια, σε κάθε περίπτωση, η εργασία τους διατίθεται με την προϋπόθεση να χρησιμοποιηθεί μόνο για ακαδημαϊκούς, εκπαιδευτικούς, ερευνητικούς και εξερευνητικούς  σκοπούς, καθώς και για προσωπική μελέτη και έρευνα. O δημιουργός, ως κάτοχος των πνευματικών δικαιωμάτων του έργου  του, παρέχει στο Αρχείο του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο. το μη αποκλειστικό δικαίωμα της δημοσίευσης και διάθεσης της ηλεκτρονικής μορφής της εργασίας του στο Διαδίκτυο, και μόνο για εκπαιδευτική, ερευνητική και ιδιωτική χρήση. ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ οποιαδήποτε χρήση που αποσκοπεί σε εμπορική εκμετάλλευση. Ο δημιουργός ως κάτοχος των πνευματικών δικαιωμάτων της εργασίας του, μπορεί να θέσει και χρονικό περιορισμό για την ηλεκτρονική δημοσίευση της εργασίας του, ή ακόμα την ποσότητα και το είδος της πληροφορίας  που θέλει να δημοσιευθεί.

Τμήμα αρχείου στο διαδίκτυο

Ο κατάλογος που έχει αναρτηθεί στο διαδίκτυο είναι μέρος του καταλόγου σπηλαίων. Λόγοι εξοικονόμησης χώρου, εμφάνισης στις οθόνες των χρηστών και λόγοι προστασίας σπηλαίων επιβάλουν αυτήν τη μερική παρουσίαση.
Προς το παρόν υπάρχει μόνο μία επιλογή για να συμβουλευτείτε τον κατάλογο: Αναζήτηση ανά Νομό. Στο μέλλον θα προστεθούν και άλλες επιλογές: ανά βουνό, ανά μορφή, ανά περιοχή, κλπ, καθώς και συνδυασμός αυτών.
Για οποαδήποτε παρατήρηση, διόρθωση, πληροφορία ή ότι άλλο για το αρχείο μπορείτε να επικοινωνείτε μαζί μας στο  arxeio@speleo.gr 
Θωμάς Θεοδοσιάδης

Απαγορεύεται αυστηρά οποιαδήποτε χρήση του αρχείου για εμπορικούς σκοπούς.

[1] Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν ντοσιέ διαφορετικού χρώματος, κάθε χρώμα αντιπροσώπευε ένα γεωγραφικό διαμέρισμα της Ελλάδας π.χ. το μαύρο την Πελοπόννησο, και περιελάμβανε μέσα τους αντίστοιχους νομούς (με χωρίσματα ανά νομό). Σε κάθε σπήλαιο δόθηκε ένας κωδικός, που αποτελούνταν από τα πρώτα τρία γράμματα του νομού κι έναν αύξοντα αριθμό (ο οποίος έμπαινε αναλόγως με την σειρά που αρχειοθετούταν). Σε περίπτωση που υπήρχε μια νέα πληροφορία για το σπήλαιο, απλώς προστίθονταν μια νέα σελίδα στο τέλος του σπηλαίου. Πχ. Σπήλαιοβάραθρο Δρομέας  ΑΤΤ-2

[2] Θεοδοσιάδης Θ, Κυριαζή Κ και Αποστολόπουλος Κ.

[3] Στην λίστα αυτή εκτός από το όνομα του σπηλαίου, υπήρχε και πληροφορία για το είδος του, τον Νομό και την περιοχή που βρίσκεται.

[4]Ο κατάλογος αυτός χρησιμοποιήθηκε (χωρίς την έγκριση του συλλόγου) στην έκδοση βιβλίου γνωστής συγγραφέως- σπηλαιολόγου χωρίς ωστόσο να αναφέρει την πηγή.

[5] Θεοδοσιάδης Θ.

[6]Εννοούμε, άλλους συλλόγους  ελληνικούς και ξένους, ιδιώτες μη σπηλαιολόγους, από Δήμους, ακόμα και δημοσιεύσεις σε εφημερίδες περιοδικά και από το διαδίκτυο.

[7] Θεοδοσιάδης Θ, Νικολαΐδου Χ.

[8] Μέχρι αυτή τη στιγμή έχουν ενσωματωθεί εγγραφές  από τα σπήλαια του νομού Λασιθίου.

[9] Η συνένωση διαφορετικών αρχείων και πληροφοριών για σπήλαια από διάφορες πηγές που δεν ακολουθούν το ίδιο σύστημα καταγραφής ή δεν ακολουθούν καθόλου, δημιουργεί πλήθος προβλημάτων. Πολλές φορές το ίδιο σπήλαιο έχει διαφορετικό αριθμό μητρώου στο ίδιο αρχείο ή τον ίδιο αριθμό μητρώου μοιράζονται διαφορετικά σπήλαια πάλι στο ίδιο αρχείο. Συχνό είναι και το φαινόμενο το ίδιο σπήλαιο να αναφέρεται με διαφορετική ονομασία (ή χωρίς ονομασία σε ένα από τα διαφορετικά αρχεία) σε διαφορετικά αρχεία, επίσης τα στοιχεία του σπηλαίων έχουν αλλάξει (σε διαστάσεις, ακόμα και σε είδος) ή έχουν προστεθεί επιπλέον στοιχεία,  από την πρώτη καταγραφή τους σε καταλόγους αρχείων. Αυτά και αρκετά ακόμη προσπαθεί να λύσει η  επικαιροποίηση.

[10] Το αποτέλεσμα του αθροίσματος των εγγραφών διαφορετικών αρχείων μας βγάζει ένα αποτέλεσμα τελείως παραπλανητικό. Τα σπήλαια στην Ελλάδα δεν είναι 10.000 ή 12340 ή 4100 ή όποιος άλλος αριθμός, και δεν μπορούμε να πούμε ότι με κάθε μία νέα εγγραφή αυξάνεται αυτός ο αριθμός. Το μόνο σίγουρο  πλέον είναι, ότι ο αύξων αριθμός που παίρνει το σπήλαιο στον Κατάλογο Αρχείου του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο. είναι ένας και μοναδικός και ότι αυτός είναι και ο αριθμός επικαιροποιημένων σπηλαίων στην Ελλάδα.

[11] Κάθε ΜΟ.ΦΑ.Σ περιέχει πληροφορίες για ένα και μόνο σπήλαιο, και σε αυτόν μπαίνουν οι επιπλέον πληροφορίες για το ίδιο σπήλαιο. Οι πληροφορίες μπορεί να είναι: εκθέσεις αποστολών, μελέτες, συνοπτικό δελτίο καταγραφής, εργασίες για σπήλαια, δημοσιεύματα, άρθρα, αναφορές σε βιβλία, διαδίκτυο, επίσης χαρτογραφήσεις, σκίτσα, φωτογραφίες, βίντεο, παρουσιάσεις κλπ.

[12] Σπηλαιολόγοι, φωτογράφοι, ερευνητές, κλπ